دیابت بارداری نوعی افزایش قند خون است که برای نخستین بار در دوران بارداری تشخیص داده میشود. این وضعیت زمانی ایجاد میشود که بدن نتواند انسولین موردنیاز خود را بهاندازه کافی تولید یا بهدرستی از آن استفاده کند.
دیابت بارداری معمولاً در نیمه دوم بارداری ایجاد میشود و بسیاری از مادران مبتلا هیچ علامت مشخصی ندارند. به همین دلیل، طبیعی بودن حال عمومی یا نداشتن علائم به معنای طبیعی بودن قند خون نیست.
تنها راه اطمینان از وجود یا نبود دیابت بارداری، انجام آزمایشهای قند خون در زمان توصیهشده توسط پزشک است.
مهمترین علائم دیابت بارداری
در بیشتر افراد، دیابت بارداری بدون علامت است. در صورت بروز علائم، نشانهها معمولاً خفیف هستند و ممکن است با تغییرات طبیعی دوران بارداری اشتباه گرفته شوند.
- تشنگی بیشتر از حد معمول
- تکرر ادرار بیش از میزان معمول دوران بارداری
- احساس خستگی و ضعف بیشتر از حد انتظار
- افزایش غیرعادی گرسنگی
- تاری یا تغییر موقت دید
- ابتلای مکرر به عفونت قارچی واژن
- ابتلای مکرر به عفونت ادراری
این علائم اختصاصی دیابت بارداری نیستند و ممکن است به دلایل دیگری نیز ایجاد شوند. برای مثال، افزایش دفعات ادرار و خستگی در بسیاری از بارداریهای طبیعی نیز دیده میشود.
آیا دیابت بارداری همیشه علامت دارد؟
خیر. بیشتر مادران مبتلا به دیابت بارداری هیچ علامت قابلتوجهی ندارند و بیماری آنها تنها در آزمایشهای دورهای بارداری شناسایی میشود.
به همین دلیل نباید برای انجام غربالگری منتظر بروز تشنگی، تکرر ادرار یا سایر نشانهها ماند. حتی فردی که تغذیه سالم، وزن مناسب و حال عمومی خوبی دارد نیز ممکن است به دیابت بارداری مبتلا شود.
تفاوت علائم دیابت بارداری با علائم طبیعی بارداری
بعضی علائم احتمالی دیابت بارداری با ناراحتیهای معمول دوران بارداری شباهت دارند. برای مثال، فشار رحم بر مثانه میتواند باعث افزایش دفعات ادرار شود و تغییرات هورمونی نیز ممکن است خستگی ایجاد کند.
اگر علائم بهصورت ناگهانی ایجاد شدهاند، شدت آنها افزایش یافته یا با سابقه دیابت و سایر عوامل خطر همراه هستند، بهتر است موضوع با پزشک یا ماما در میان گذاشته شود.
- تشنگی شدید و مداوم
- بیدار شدن مکرر در شب برای نوشیدن آب یا دفع ادرار
- خستگی غیرعادی که با استراحت بهتر نمیشود
- تاری دید جدید یا تکرارشونده
- عفونتهای ادراری یا قارچی مکرر
دیابت بارداری از چه زمانی شروع میشود؟
دیابت بارداری معمولاً در ماههای میانی یا پایانی بارداری و همزمان با افزایش مقاومت بدن به انسولین ایجاد میشود. در بسیاری از موارد، غربالگری بین هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشود.
اگر فرد در معرض خطر بیشتری باشد، پزشک ممکن است آزمایش قند خون را در نخستین ویزیتهای بارداری یا زودتر از هفته بیستوچهارم درخواست کند.
بالا بودن قند خون در هفتههای ابتدایی بارداری ممکن است نشاندهنده دیابتی باشد که پیش از بارداری وجود داشته اما قبلاً تشخیص داده نشده است.
چه کسانی بیشتر در معرض دیابت بارداری هستند؟
هر فرد بارداری ممکن است به دیابت بارداری مبتلا شود، اما بعضی شرایط احتمال ابتلا را افزایش میدهند.
- سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی
- اضافهوزن یا چاقی پیش از بارداری
- سابقه خانوادگی دیابت نوع دو
- ابتلا به پیشدیابت پیش از بارداری
- ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک
- سابقه تولد نوزاد با وزن بالا
- کمتحرکی
- افزایش بیش از حد وزن در دوران بارداری
نداشتن این عوامل خطر، احتمال ابتلا را بهطور کامل از بین نمیبرد؛ بنابراین انجام آزمایش در زمان تعیینشده همچنان اهمیت دارد.
دیابت بارداری چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص دیابت بارداری بر اساس آزمایش خون انجام میشود. نوع آزمایش و روش انجام آن ممکن است با توجه به پروتکل مرکز درمانی و نظر پزشک متفاوت باشد.
آزمایش چالش گلوکز
در این آزمایش، فرد محلول حاوی گلوکز مینوشد و معمولاً پس از یک ساعت، نمونه خون گرفته میشود. بالا بودن نتیجه بهتنهایی همیشه به معنای ابتلا نیست و ممکن است به آزمایش دقیقتری نیاز باشد.
تست تحمل گلوکز خوراکی
در تست تحمل گلوکز خوراکی، قند خون در حالت ناشتا و در زمانهای مشخص پس از نوشیدن محلول گلوکز اندازهگیری میشود. پزشک با بررسی نتایج مشخص میکند که آیا فرد به دیابت بارداری مبتلا است یا خیر.
برای تفسیر نتیجه آزمایش از مقایسه آن با جواب آزمایش افراد دیگر یا اطلاعات موجود در اینترنت خودداری کنید؛ زیرا روش آزمایش و معیارهای تشخیصی ممکن است متفاوت باشند.
چرا تشخیص دیابت بارداری مهم است؟
بالا بودن کنترلنشده قند خون میتواند احتمال ایجاد بعضی مشکلات دوران بارداری و زایمان را افزایش دهد. کنترل قند خون به کاهش این خطرها و حفظ سلامت مادر و جنین کمک میکند.
مشکلات احتمالی برای مادر
- افزایش احتمال فشار خون بالا و پرهاکلامپسی
- افزایش احتمال نیاز به زایمان سزارین
- افزایش احتمال ابتلا به دیابت بارداری در بارداریهای بعدی
- افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع دو در سالهای آینده
مشکلات احتمالی برای نوزاد
- رشد بیش از حد و وزن بالای هنگام تولد
- دشوار شدن زایمان
- افت قند خون پس از تولد
- مشکلات تنفسی پس از تولد
- افزایش احتمال تولد زودرس
وجود دیابت بارداری به معنای وقوع قطعی این مشکلات نیست. پیگیری پزشکی و کنترل مناسب قند خون میتواند احتمال عوارض را کاهش دهد.
پس از تشخیص دیابت بارداری چه باید کرد؟
برنامه درمانی هر فرد باید بر اساس میزان قند خون، شرایط بارداری، رشد جنین و توصیه تیم درمان تنظیم شود.
- اندازهگیری منظم قند خون طبق دستور پزشک
- رعایت برنامه غذایی تنظیمشده توسط پزشک یا متخصص تغذیه
- انجام فعالیت بدنی مناسب بارداری با اجازه پزشک
- مراجعه منظم برای بررسی رشد و سلامت جنین
- مصرف دارو یا انسولین در صورت تجویز پزشک
- پیگیری آزمایش قند خون پس از زایمان
رژیمهای غذایی بسیار محدود، حذف خودسرانه وعدههای غذایی یا تلاش برای کاهش وزن در دوران بارداری ممکن است برای مادر و جنین مضر باشد. برنامه غذایی باید متناسب با شرایط فرد تنظیم شود.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیریم؟
در صورت مشاهده تشنگی شدید، تکرر ادرار غیرعادی، تاری دید، ضعف قابلتوجه یا عفونتهای مکرر، موضوع را با پزشک یا مامای خود در میان بگذارید.
افراد مبتلا به دیابت بارداری باید در صورت بالا یا پایین بودن مداوم قند خون نسبت به محدوده تعیینشده، ناتوانی در خوردن و نوشیدن، استفراغ مداوم یا احساس ناخوشی شدید با تیم درمان تماس بگیرند.
کاهش یا تغییر قابلتوجه حرکات جنین، خونریزی واژینال، خروج مایع، سردرد شدید، تغییر دید، درد شدید شکم یا تنگی نفس نیز نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.
آیا دیابت بارداری پس از زایمان برطرف میشود؟
در بسیاری از افراد، قند خون پس از زایمان به محدوده طبیعی بازمیگردد؛ اما سابقه دیابت بارداری احتمال ابتلا به دیابت نوع دو را در آینده افزایش میدهد.
به همین دلیل انجام آزمایش قند خون پس از زایمان و ادامه بررسیهای دورهای طبق برنامه پزشک اهمیت دارد.
جمعبندی
مهمترین نکته درباره علائم دیابت بارداری این است که بیماری اغلب بدون علامت است. افزایش تشنگی و تکرر ادرار ممکن است دیده شود، اما این نشانهها برای تشخیص کافی نیستند.
انجام آزمایش قند خون در زمان توصیهشده، پیگیری منظم مراقبتهای بارداری و رعایت برنامه درمانی، بهترین راه برای تشخیص و کنترل این بیماری است.
توجه: این مقاله فقط برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، آزمایش، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
