دکتر ژیلا غفوریان
Search
Close this search box.

واژه نفاس در لغت به معنای ” پس از آوردن”  است که در پزشکی اصطلاحا به دوره زمانی اطلاق می­شود که تغییرات ایجاد شده به جهت بارداری و زایمان در بدن مادر از میان رفته و بدن به حالت قبل برمی­گردد. این دوره زمانی عمدتا بین 4 تا 5 هفته طول می­کشد. این بازگشت که بلافاصله پس از زایمان آغاز می­شود ، چندین عضو و ارگان را به شرح زیر شامل می­گردد و حاصل آن تغییرات در این اعضا و بهبود فیزیکی بدن است:

  • بلافاصله پس از زایمان ، خروجی واژن به تدریج شروع به کوچک شدن کرده و جمع می­شود تا به حالت پیش از حاملگی برگردد.
  • وزن رحم که در حالت عادی 100 گرم است پس از زایمان به حدود 1000 گرم افزایش می­یابد این اضافه وزن، پس از زایمان کم­ کم از میان می­رود و رحم شروع به کوچک شدن می­کند. یک هفته پس از زایمان وزن رحم به 500 گرم و در هفته بعد به 300 گرم می­رسد. با گذشت چهار هفته رحم به وضعیت عادی ( حدود 100 گرم) بازمی­گردد. البته بعد هر زایمان طبیعی موفق، رحم اندکی بزرگتر از قبل از حاملگی باقی خواهد ماند.
  • در دوره بازگشت رحم به حالت طبیعی، علائم خاصی در زنان دیده می­شود. به عنوان مثال رحم دچار انقباضاتی می­شود که منجر به دردهای پس از زایمان می­گردد. هر چه تعداد حاملگی­ها بیشتر باشد این دردها نیز شدیدتر خواهند بود و به هنگام شیر خوردن نوزاد با آزاد شدن هورمون اکسی توسین، درد شدیدتر می­شود. معمولا پس از گذشت سه روز از شدت این دردها کاسته می­شود. دردهای شدید و مداوم فقط در زنانی که دچار عفونت پس از زایمان شده­اند دیده می­شود.
  • در روزهای نخست پس از زایمان شاهد ترشحات واژینالی هستیم که گاه با کمی خونریزی نیز همراه است. این ترشحات معمولا بین 24 تا 36 روز ادامه می­یابند.
  • جمع شدن محل جفت تا 6 هفته طول می­کشد و گاه به دلیل عفونت یا باقی ماندن تکه­ای از جفت، این جمع شدگی صورت نپذیرفته و منجر به ترشحات زیاد و یا خونریزی شدید می­شود. در این دوره چنانچه عفونتی مشاهده شود استفاده از آنتی بیوتیک الزامی است و چنانچه درد و خونریزی ناشی از به جا ماندن تکه­ای از جفت در رحم باشد باید نسبت به بیرون کشیدن آن به وسیله ساکشن اقدام نمود. این کار به دلیل وجود احتمال پارگی رحم باید توسط پزشک یا فردی با تجربه صورت گیرد.
  • در دوره پس از زایمان ، گاه عدم توانایی در دفع ادرار، عدم تخلیه کامل و یا باقی ماندن ادرار در مثانه مشاهده می­شود، بویژه در زایمان­هایی که با روش بی­دردی انجام گرفته باشند. بی­ اختیاری ادراری در این دوره دیده نمی­شود چون در صورت بروز مشکل اثرات آن تنها پی از گذشت چند سال بروز می­کند.
  • به دلیل جا دادن و حمل رحم سنگین طی ماه­های بارداری توسط جداره شکم، معمولا پس از زایمان جداره شکم شل و نرم می­شود. اگر این افتادگی به صورت غیر طبیعی و یا به اصطلاح ، پاندولی و آویزان باشد می­توان از یک کمربند معمولی استفاده کرد. در این وضعیت برای بازگشت جداره شکم به حال طبیعی، چند هفته زمان لازم است. ورزش نیز در این زمینه به بهبود کمک می­کند. ورزش را می­توان در هر زمانی پس از زایمان طبیعی آغاز کرد لیکن در زایمان به شیوه سزارین ، برای شروع ورزش باید 5 هفته صبر کرده و سپس اقدام به انجام آن نمود.
  • تغییرات ضربان قلب معمولا تا 10 روز پس از زایمان از میان رفته و تپش قلب به حالت عادی باز می­گردد.
  • در حاملگی نرمال افزایش سطح سدیم و ورم در بانوان باردار مشاهده می­گردد. لذا افزایش ادرار پس از زایمان در واقع به معنای رفع این ورم و برگشت به پروسه نرمال بوده و طبیعی است.

مراقبت های پس از زایمان

مراقبت های پش از زایمان

  • کاهش وزن افزایش یافته در دوران بارداری تا حدود 7 و 8 کیلو پس از زایمان اتفاق می­افتد. از این مقدار 2 تا 3 کیلو در روزهای اول و به دلیل افزایش میزان ادرار بوده، 5 تا 6 کیلو هم ناشی از زایمان است. تغذیه مناسب و ورزش نیز به کاهش وزن کمک می­کنند.
  • پس از زایمان پستان شروع به ترشح ماده­ای می­کند که آغوز نامیده می­شود. این مایع به رنگ زرد لیمویی است که تا 10 روز هم از غلظت آن کاسته می­شود و هم با تغییر رنگ به شیر کامل تبدیل می­شود. در مادر شیرده به راحتی روزانه حدود 600 سی سی شیر تولید می­شود. شیر مادر بیشترین ویتامین­ها را در خود دارد اما فاقد ویتامین K بوده و مقدار ویتامین D آن نیز قابل توجه نیست. افزایش وزن مادر بر افزایش میزان شیر، تاثیری ندارد.
  • به هنگام شیر دهی ابتدا باید پستان­ها را با آب و صابون شست و سپس اقدام به شیردهی نوزاد نمود. درد در نوک پستان­ها نیز معمولا به خودی خود و تا 10 روز کاهش می­یابد. اما اگر ترک­ها در نوک پستان عمیق و زیاد باشند بهتر است از شیردوش استفاده شود. در مواردی که این درد با تورم همراه است، کمپرس آب سرد و استفاده از مسکن­ها توصیه می­شود. در این موارد هرگز نباید از داروهای هورمونی و یا غیره برای قطع شیردهی استفاده شود.

    برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد دوران شیر دهی روی لینک کلیک فرمایید.


بانوانی که به نوزاد خود شیر نمی­دهند، پس از گذشت 6 تا 8 هفته از زایمان ، پریود می­شوند و تخمک گذاری ظرف مدت 7 هفته رخ می­دهد. لذا زنانی که در این دوره فعالیت جنسی دارند باید حتما پیشگیری از بارداری را آغاز کنند. در بانوانی که شیر می­دهند ممکن است تخمک­گذاری و پریود سه و گاه تا 18 ماه به تاخیر بیفتد. به طور کلی می­توان 3 هفته پس از زایمان، فعالیت جنسی را از سر گرفت. نزدیکی زود هنگام، بویژه در زنانی که به نوزاد خود شیر می­دهند، معمولا دردناک و ناخوشایند است.

مراقبت های بعد از زایمان

  • انرژی از دست رفته در نیمی از زنان طی 6 هفته بازگشته و به سطح پیشین و نرمال خود می­رسد. زنانی که بصورت طبیعی زایمان می­کنند از آنهایی که به شیوه سزارین فرزند خود را به دنیا آورده­اند، سریع­تر انرژی خود را باز می­یابند.
  • گاه بانوان پس از زایمان دچار گرگرفتگی می­شوند. خصوصا در شب و یا در کسانی که به میگرن مبتلا هستند، سردردها آغاز می­شود. هر دو این علائم نتیجه افت ناگهانی سطح هورمون استروژن و جداشدن جفت از رحم هستند.
  • برای تسکین درد ناشی از بخیه در ناحیه تناسلی استفاده از یک کمپرس سرد توصیه می­گردد. گاه در اثر زایمان هموروئید و درد آن نیز شدت می­یابند که جهت درمان آن استفاده از بی­حس­کننده­های موضعی و نشستن در لگن یا وان آبگرم توصیه می­شود.
  • در مواردی پس از زایمان، درجاتی از افسردگی پس از زایمان دیده می­شود که نتیجه عوامل متعددی چون هیجان و ترس تجربه شده حین زایمان، درد، خستگی به دلیل کمبود خواب، اضطراب و نگرانی در مورد توانایی نگهداری از نوزاد و همچنین نگرانی از وضعیت جسمانی و تغییرات فیزیکی است. این افسردگی معمولا به خودی خود کاهش یافته و با گذشت ده روز برطرف می­شود، اما در صورت تداوم، مشاوره با متخصص ضروری است.