کم‌کاری تیروئید می‌تواند با خستگی، احساس سرما و تغییرات قاعدگی همراه باشد. با نشانه‌ها، روش تشخیص و اهمیت پیگیری آن در بارداری آشنا شوید.
کم‌کاری تیروئید زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نکند. این هورمون‌ها در تنظیم مصرف انرژی و عملکرد بسیاری از اندام‌ها نقش دارند. علائم کم‌کاری تیروئید در زنان ممکن است به‌تدریج ظاهر شوند و از خستگی و احساس سرما تا تغییرات قاعدگی را در بر بگیرند.
این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و می‌توانند علت‌های دیگری نیز داشته باشند. تشخیص کم‌کاری تیروئید تنها بر اساس علائم ممکن نیست و معمولاً به بررسی پزشک و آزمایش خون نیاز دارد.
علائم کم‌کاری تیروئید در زنان چیست؟
شدت و ترکیب علائم در افراد متفاوت است؛ بعضی افراد نیز ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی نداشته باشند. نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
- خستگی، کاهش انرژی و خواب‌آلودگی
- احساس سرمای بیشتر از معمول
- خشکی پوست، شکنندگی مو و ریزش مو
- یبوست
- افزایش وزن یا دشواری در کاهش وزن
- کندی ذهنی، مشکل تمرکز یا خلق پایین
- درد یا ضعف عضلانی و گاهی درد مفاصل
- پف صورت، خشونت صدا یا کند شدن ضربان قلب
- تغییر در نظم یا میزان خونریزی قاعدگی
افزایش وزن به‌تنهایی نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید نیست. همچنین خستگی و ریزش مو ممکن است با مشکلاتی مانند کم‌خونی، استرس یا اختلال خواب نیز دیده شوند.
تغییرات قاعدگی و باروری
کم‌کاری تیروئید ممکن است باعث قاعدگی‌های نامنظم، سنگین‌تر یا طولانی‌تر شود و گاهی بر تخمک‌گذاری اثر بگذارد. البته این تغییرات علت‌های متعددی دارند و برای تشخیص علت باید بررسی شوند. اگر برای بارداری تلاش می‌کنید و قاعدگی نامنظم دارید، در مورد بررسی تیروئید و سایر علت‌های احتمالی با پزشک گفت‌وگو کنید.
آیا کم‌کاری تیروئید با یائسگی اشتباه گرفته می‌شود؟
خستگی، تغییرات خلق و تغییر قاعدگی ممکن است هم در دوران گذار به یائسگی و هم در کم‌کاری تیروئید دیده شوند. وجود این علائم به‌تنهایی برای تشخیص هیچ‌کدام کافی نیست. پزشک با توجه به سن، شرح حال و در صورت لزوم آزمایش‌ها، علت را بررسی می‌کند.
علت کم‌کاری تیروئید چیست؟
یکی از علت‌های کم‌کاری، بیماری خودایمنی هاشیموتو است که در آن سیستم ایمنی به غده تیروئید آسیب می‌رساند. علت‌های دیگر می‌توانند شامل جراحی تیروئید، برخی درمان‌ها یا داروها، التهاب تیروئید و کمبود ید باشند. تشخیص علت به سابقه پزشکی و نتایج بررسی‌ها بستگی دارد.
داشتن سابقه خانوادگی بیماری تیروئید یا ابتلا به برخی بیماری‌های خودایمنی می‌تواند در ارزیابی پزشک اهمیت داشته باشد. مصرف خودسرانه ید یا مکمل‌های مخصوص تیروئید توصیه نمی‌شود؛ زیرا ید اضافی نیز ممکن است به عملکرد تیروئید آسیب بزند.
کم‌کاری تیروئید چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک درباره زمان شروع علائم، تغییرات قاعدگی، سابقه بیماری، داروها و احتمال بارداری سؤال می‌کند. سپس بسته به شرایط ممکن است آزمایش‌های زیر را درخواست دهد:
- هورمون محرک تیروئید: این آزمایش که با نام تی‌اس‌اچ شناخته می‌شود، معمولاً نخستین گام بررسی عملکرد تیروئید است.
- هورمون تیروکسین آزاد: اندازه‌گیری تی۴ آزاد در کنار تی‌اس‌اچ به تفسیر دقیق‌تر عملکرد تیروئید کمک می‌کند.
- آنتی‌بادی‌های تیروئید: در برخی شرایط برای بررسی احتمال بیماری خودایمنی درخواست می‌شوند.
در کم‌کاری اولیه تیروئید، تی‌اس‌اچ اغلب بالا و تی۴ آزاد پایین است. گاهی تی‌اس‌اچ بالا اما تی۴ آزاد طبیعی است؛ این وضعیت ممکن است کم‌کاری تحت‌بالینی نامیده شود و تصمیم درباره پیگیری یا درمان آن به شرایط فرد بستگی دارد. تفسیر نتایج، به‌ویژه در بارداری یا هنگام مصرف بعضی داروها، باید به پزشک سپرده شود.
اگر مکمل مو و ناخن یا مکمل حاوی بیوتین مصرف می‌کنید، پیش از آزمایش به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید؛ بیوتین ممکن است در نتیجه برخی آزمایش‌های تیروئید اختلال ایجاد کند.
درمان و پیگیری کم‌کاری تیروئید
درمان رایج کم‌کاری تیروئید، در صورت نیاز، جایگزینی هورمون با دارویی مانند لووتیروکسین است. مقدار دارو برای همه یکسان نیست و پزشک آن را با توجه به شرایط فرد و نتیجه آزمایش تعیین می‌کند. پس از شروع یا تغییر مقدار دارو نیز معمولاً به آزمایش و پیگیری نیاز است.
دارو را طبق دستور پزشک مصرف کنید و بدون مشورت، مقدار آن را تغییر ندهید یا قطع نکنید. آهن، کلسیم و برخی داروها و مکمل‌ها می‌توانند بر جذب لووتیروکسین اثر بگذارند؛ درباره زمان مصرف آن‌ها از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید. بهبود علائم ممکن است تدریجی باشد و باقی ماندن علائم همیشه به معنای نیاز به افزایش دارو نیست.
کم‌کاری تیروئید در بارداری و پس از زایمان
پیش از بارداری و در دوران بارداری
عملکرد مناسب تیروئید برای سلامت مادر و رشد جنین اهمیت دارد. اگر کم‌کاری تیروئید دارید و قصد بارداری دارید، بهتر است پیش از اقدام با پزشک درباره بررسی و تنظیم درمان صحبت کنید. در صورت بارداری نیز پزشک را زودتر مطلع کنید؛ ممکن است نیاز به بررسی زودهنگام و تنظیم مقدار دارو وجود داشته باشد.
کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده، بسته به شدت آن، می‌تواند با مشکلات بارداری همراه باشد. با این حال، بسیاری از افراد با درمان و پیگیری مناسب بارداری سالمی دارند. بدون نظر پزشک مصرف داروی تیروئید را قطع نکنید.
تغییرات تیروئید پس از زایمان
در برخی زنان، التهاب تیروئید پس از زایمان رخ می‌دهد و ممکن است به تغییر موقت یا گاهی پایدار عملکرد تیروئید منجر شود. خستگی، ریزش مو یا تغییرات خلق پس از زایمان علت‌های مختلفی دارند؛ اگر علائم شدید هستند، ادامه دارند یا نگران‌کننده‌اند، آن‌ها را با پزشک در میان بگذارید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خستگی، احساس سرما، یبوست، ریزش مو یا تغییر قاعدگی برای مدتی ادامه پیدا کرده یا بر زندگی روزمره اثر گذاشته است، برای بررسی به پزشک مراجعه کنید. همچنین در صورت بارداری، قصد بارداری یا داشتن سابقه بیماری تیروئید، درباره زمان مناسب بررسی با پزشک مشورت کنید.
خونریزی قاعدگی بسیار شدید، به‌ویژه همراه با سرگیجه یا ضعف، به ارزیابی فوری نیاز دارد. کاهش سطح هوشیاری، گیجی شدید یا مشکل تنفس نیز علائم اورژانسی هستند و نباید به حساب خستگی معمول گذاشته شوند.
پرسش‌های متداول
آیا هر ریزش مویی نشانه کم‌کاری تیروئید است؟
خیر. ریزش مو علت‌های گوناگونی دارد و کم‌کاری تیروئید تنها یکی از آن‌هاست. پزشک بر اساس الگوی ریزش، علائم دیگر و در صورت نیاز آزمایش‌ها علت را بررسی می‌کند.
آیا کم‌کاری تیروئید همیشه باعث افزایش وزن می‌شود؟
خیر. همه افراد افزایش وزن را تجربه نمی‌کنند و تغییر وزن می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. تشخیص با بررسی علائم و آزمایش انجام می‌شود، نه وزن به‌تنهایی.
آیا همه افراد با تی‌اس‌اچ بالا به دارو نیاز دارند؟
خیر. تصمیم درمان به میزان تغییر آزمایش، تی۴ آزاد، علائم، بارداری یا قصد بارداری و سایر شرایط فرد بستگی دارد. پزشک ممکن است در بعضی موارد تکرار آزمایش و پیگیری را پیشنهاد کند.
آیا با درمان کم‌کاری تیروئید امکان بارداری وجود دارد؟
بسیاری از زنان مبتلا می‌توانند باردار شوند. تنظیم عملکرد تیروئید و بررسی سایر علت‌های احتمالی اختلال باروری با کمک پزشک اهمیت دارد.
یادداشت: این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و تفسیر آزمایش‌های خود به پزشک مراجعه کنید.
