فیبروم رحم توده‌ای معمولاً خوش‌خیم است که ممکن است بدون علامت باشد یا باعث خونریزی و فشار لگنی شود. با روش‌های تشخیص و درمان آن آشنا شوید.
فیبروم رحم توده‌ای است که از بافت عضلانی و همبند رحم رشد می‌کند و در بیشتر موارد خوش‌خیم است. بسیاری از افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند و ممکن است فیبروم هنگام سونوگرافی به دلیل دیگری کشف شود. در برخی دیگر، خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار در لگن یا مشکلات دیگر باعث مراجعه به پزشک می‌شود.
وجود فیبروم همیشه به معنی نیاز به جراحی نیست. اندازه، محل و تعداد فیبروم‌ها، شدت علائم و برنامه بارداری از عواملی هستند که در انتخاب روش پیگیری یا درمان نقش دارند.
فیبروم رحم چیست؟
فیبروم که به آن میوم یا لیومیوم رحم نیز گفته می‌شود، می‌تواند به صورت یک توده یا چند توده با اندازه‌های متفاوت ایجاد شود. این توده‌ها ممکن است در دیواره رحم، به سمت حفره داخلی آن یا در سطح بیرونی رحم رشد کنند.
فیبروم‌ها معمولاً سرطانی نیستند. با این حال، هر خونریزی غیرطبیعی یا توده رحمی باید در زمینه شرایط فرد بررسی شود و نمی‌توان بدون ارزیابی پزشکی علت آن را مشخص کرد.
علائم فیبروم رحم
علائم به محل، اندازه و تعداد فیبروم‌ها بستگی دارند. برخی فیبروم‌ها هیچ نشانه‌ای ایجاد نمی‌کنند، اما نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
- خونریزی شدید یا طولانی‌تر از معمول در دوران قاعدگی
- خونریزی بین دوره‌های قاعدگی
- احساس فشار، پری یا درد در قسمت پایین شکم و لگن
- تکرر ادرار یا احساس فشار بر مثانه
- یبوست یا احساس فشار بر روده
- درد هنگام رابطه جنسی در برخی افراد
- بزرگ‌شدن شکم یا احساس توده در مواردی که فیبروم بزرگ است
خونریزی مداوم یا شدید ممکن است به کم‌خونی ناشی از کمبود آهن منجر شود. خستگی، رنگ‌پریدگی، ضعف و تنگی نفس از نشانه‌هایی هستند که نیاز به بررسی دارند. این علائم اختصاصی فیبروم نیستند و می‌توانند علت‌های دیگری هم داشته باشند.
انواع فیبروم بر اساس محل قرارگیری
فیبروم داخل دیواره رحم
فیبروم داخل‌دیواره‌ای در لایه عضلانی رحم رشد می‌کند. بسته به اندازه و محل، ممکن است باعث خونریزی شدید یا احساس فشار لگنی شود.
فیبروم زیرمخاطی
این نوع به سمت حفره داخلی رحم برجسته می‌شود. حتی برخی فیبروم‌های کوچک در این محل نیز ممکن است با خونریزی قابل توجه همراه باشند یا بر باروری اثر بگذارند.
فیبروم زیرسروزی و پایه‌دار
فیبروم زیرسروزی به سمت سطح خارجی رحم رشد می‌کند و ممکن است با فشار بر اندام‌های اطراف همراه باشد. بعضی فیبروم‌ها با یک پایه به رحم متصل‌اند؛ پیچ‌خوردگی پایه در موارد نادر می‌تواند درد ناگهانی ایجاد کند و به بررسی فوری نیاز دارد.
علت ایجاد فیبروم رحم چیست؟
علت دقیق ایجاد فیبروم در هر فرد روشن نیست. تغییرات ژنتیکی در سلول‌های فیبروم و تأثیر هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون در رشد آن نقش دارند. سابقه خانوادگی و افزایش سن در سال‌های باروری نیز با احتمال بیشتر ابتلا همراه‌اند.
فیبروم‌ها ممکن است پس از یائسگی کوچک‌تر شوند، اما این موضوع برای همه یکسان نیست. خونریزی پس از یائسگی را نباید به فیبروم نسبت داد و لازم است توسط پزشک بررسی شود. هیچ روش قطعی و تضمین‌شده‌ای برای پیشگیری از فیبروم وجود ندارد.
فیبروم رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره نوع خونریزی، درد، سابقه پزشکی و برنامه بارداری سؤال می‌کند و در صورت نیاز معاینه لگن انجام می‌دهد. بسته به شرایط، ممکن است بررسی‌های زیر پیشنهاد شوند:
- سونوگرافی لگن: معمولاً نخستین روش تصویربرداری برای بررسی محل و اندازه فیبروم‌هاست و ممکن است از روی شکم یا از راه واژن انجام شود.
- آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی ناشی از خونریزی یا ارزیابی علت‌های دیگر علائم به کار می‌رود.
- تصویربرداری تشدید مغناطیسی: در برخی شرایط، از جمله زمانی که اطلاعات دقیق‌تری برای برنامه‌ریزی درمان لازم است، درخواست می‌شود.
- بررسی حفره رحم: در صورت نیاز ممکن است از روش‌هایی مانند سونوگرافی با تزریق مایع یا هیستروسکوپی برای دیدن داخل رحم استفاده شود.
فیبروم تنها علت خونریزی غیرطبیعی نیست. پزشک ممکن است بر اساس سن و علائم، برای بررسی علت‌های دیگر نیز آزمایش یا نمونه‌برداری از پوشش داخلی رحم را توصیه کند.
آیا فیبروم رحم بر بارداری و باروری اثر دارد؟
بسیاری از افراد دارای فیبروم بدون مشکل باردار می‌شوند. با این حال، برخی فیبروم‌ها، به‌ویژه آنهایی که شکل حفره رحم را تغییر می‌دهند، ممکن است بر باروری یا روند بارداری اثر بگذارند. محل و اندازه فیبروم اهمیت دارند و وجود آن به‌تنهایی به معنی ناباروری نیست.
در دوران بارداری، فیبروم گاهی با درد یا برخی عوارض همراه می‌شود، اما همه بارداری‌ها تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند. اگر قصد بارداری دارید یا باردار هستید، درباره محل فیبروم و لزوم پیگیری با متخصص زنان گفت‌وگو کنید. تصمیم به برداشتن فیبروم پیش از بارداری برای همه یکسان نیست.
روش‌های درمان فیبروم رحم
انتخاب درمان به شدت علائم، احتمال کم‌خونی، محل و اندازه فیبروم، شرایط پزشکی فرد و تمایل به بارداری یا حفظ رحم بستگی دارد. پزشک ممکن است درباره مزایا، محدودیت‌ها و احتمال بازگشت علائم در هر روش توضیح دهد.
پیگیری بدون درمان فوری
اگر فیبروم علامتی ایجاد نکند یا علائم خفیف باشند، ممکن است درمان فوری لازم نباشد. در این حالت پزشک بر اساس شرایط فرد درباره زمان مراجعه مجدد یا تکرار تصویربرداری تصمیم می‌گیرد. افزایش خونریزی، درد یا علائم جدید را باید اطلاع داد.
دارو برای کنترل علائم
برخی داروها برای کاهش خونریزی یا درد به کار می‌روند و لزوماً فیبروم را از بین نمی‌برند. روش‌های هورمونی و داروهای کاهش‌دهنده خونریزی از گزینه‌های احتمالی هستند. بعضی داروهای هورمونی نیز می‌توانند برای مدتی فیبروم را کوچک کنند، اما ممکن است محدودیت مصرف و عوارض داشته باشند.
اگر خونریزی باعث کم‌خونی شده باشد، پزشک ممکن است درمان کم‌خونی را نیز توصیه کند. انتخاب دارو به سابقه پزشکی، احتمال بارداری و سایر شرایط فرد بستگی دارد؛ از مصرف خودسرانه دارو یا مکمل خودداری کنید.
روش‌های مداخله‌ای و جراحی
- میومکتومی: برداشتن فیبروم‌ها با حفظ رحم است. روش انجام آن به محل و اندازه فیبروم بستگی دارد. پس از این جراحی نیز ممکن است فیبروم‌های جدید ایجاد شوند.
- آمبولیزاسیون شریان‌های رحمی: با کاهش خون‌رسانی به فیبروم‌ها می‌تواند به کوچک‌شدن آنها و کاهش علائم کمک کند. اثر آن بر بارداری آینده قطعی نیست و باید پیش از انتخاب روش بررسی شود.
- هیسترکتومی: برداشتن رحم، درمان قطعی فیبروم‌های رحمی است، اما پس از آن بارداری امکان‌پذیر نیست. این روش برای همه افراد لازم یا مناسب نیست.
بسته به شرایط، روش‌های دیگری نیز ممکن است مطرح شوند. حفظ رحم، امکان بارداری آینده و احتمال نیاز به درمان مجدد را پیش از تصمیم‌گیری با پزشک در میان بگذارید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خونریزی قاعدگی بیشتر از معمول شده، بین قاعدگی‌ها خونریزی دارید، فشار یا درد لگنی ادامه پیدا کرده یا علائم کم‌خونی دارید، برای بررسی وقت بگیرید. خونریزی پس از یائسگی نیز نیازمند ارزیابی پزشکی است.
در صورت خونریزی بسیار شدید، به‌ویژه اگر همراه با سرگیجه، ضعف شدید یا غش باشد، یا در صورت درد ناگهانی و شدید لگن، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. اگر باردار هستید و خونریزی یا درد شدید دارید نیز ارزیابی فوری لازم است.
پرسش‌های متداول درباره فیبروم رحم
آیا فیبروم رحم سرطانی است؟
فیبروم معمولاً خوش‌خیم است. با این حال، تشخیص علت توده یا خونریزی بر عهده پزشک است و نباید بدون بررسی، همه علائم را به فیبروم نسبت داد.
آیا هر فیبرومی باید جراحی شود؟
خیر. فیبروم بدون علامت ممکن است فقط به پیگیری نیاز داشته باشد. تصمیم درباره درمان به علائم، محل و اندازه فیبروم و اهداف فرد بستگی دارد.
آیا فیبروم پس از درمان دوباره ایجاد می‌شود؟
پس از برخی درمان‌ها، از جمله میومکتومی، ممکن است فیبروم جدید ایجاد شود یا علائم بازگردند. احتمال و زمان آن در افراد مختلف یکسان نیست.
آیا رژیم غذایی یا درمان گیاهی فیبروم را از بین می‌برد؟
شواهد کافی برای توصیه یک رژیم غذایی یا فرآورده گیاهی به عنوان درمان قطعی فیبروم وجود ندارد. تغذیه متعادل برای سلامت عمومی مفید است، اما جایگزین بررسی خونریزی یا درمان کم‌خونی نمی‌شود.
آیا فیبروم بعد از یائسگی از بین می‌رود؟
فیبروم‌ها ممکن است پس از یائسگی کوچک‌تر شوند، اما لزوماً از بین نمی‌روند. هر خونریزی پس از یائسگی باید بررسی شود.
یادداشت: این مطلب صرفاً آموزشی است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشکی نیست. برای بررسی علائم و انتخاب روش مناسب، به پزشک مراجعه کنید.
