سوزش و تکرر ادرار از نشانه‌های شایع عفونت ادراری هستند. با علائم هشدار، روش تشخیص و راه‌های کاهش خطر ابتلا آشنا شوید.
عفونت ادراری زمانی رخ می‌دهد که میکروب‌ها، معمولاً باکتری‌ها، وارد دستگاه ادراری شوند. این عفونت اغلب مثانه را درگیر می‌کند، اما گاهی به کلیه‌ها نیز می‌رسد. شناخت علائم عفونت ادراری در زنان به مراجعه به‌موقع کمک می‌کند؛ با این حال، هر سوزش یا تکرر ادراری به معنی عفونت نیست و تشخیص به بررسی پزشک نیاز دارد.
علائم شایع عفونت ادراری در زنان
عفونت مثانه ممکن است با یک یا چند نشانه زیر همراه باشد:
- سوزش یا درد هنگام ادرار کردن
- نیاز به دفع ادرار بیشتر از معمول، گاهی با حجم کم
- احساس نیاز فوری به ادرار کردن
- درد یا احساس فشار در پایین شکم
- ادرار کدر یا وجود خون در ادرار
تغییر بوی ادرار به‌تنهایی نشانه قابل اعتمادی برای تشخیص عفونت نیست؛ کم‌آبی، برخی خوراکی‌ها و عوامل دیگر نیز می‌توانند بو یا رنگ ادرار را تغییر دهند. وجود خون در ادرار، حتی اگر با سوزش همراه نباشد، باید بررسی پزشکی شود.
علائم درگیری کلیه چیست؟
اگر عفونت به کلیه برسد، ممکن است تب، لرز، درد پهلو یا پشت در زیر دنده‌ها، تهوع و استفراغ ایجاد شود. این وضعیت می‌تواند جدی باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد. همه افراد تمام این علائم را ندارند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سوزش، تکرر یا احساس فوریت ادرار تازه ایجاد شده است، برای بررسی با پزشک تماس بگیرید. در شرایط زیر ارزیابی سریع‌تر اهمیت دارد:
- تب، لرز، درد پهلو یا پشت، تهوع یا استفراغ: همان روز به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
- بارداری یا احتمال بارداری همراه با علائم ادراری: همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
- وجود خون در ادرار، عود مکرر علائم یا برطرف نشدن و بدتر شدن علائم هنگام درمان: برای بررسی با پزشک تماس بگیرید.
اگر فرد دچار گیجی شدید، خواب‌آلودگی غیرمعمول، تنگی نفس یا ضعف شدید است، یا به دلیل استفراغ نمی‌تواند مایعات را نگه دارد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. این نشانه‌ها می‌توانند با عفونت شدید یا مشکلات جدی دیگر همراه باشند.
آیا سوزش ادرار همیشه نشانه عفونت ادراری است؟
خیر. تحریک ناشی از محصولات بهداشتی، التهاب واژن، برخی عفونت‌های مقاربتی و مشکلات دیگر نیز می‌توانند باعث سوزش شوند. وجود خارش، ترشح غیرمعمول یا بوی غیرمعمول واژن ممکن است احتمال یک مشکل واژینال را مطرح کند؛ البته گاهی بیش از یک مشکل هم‌زمان وجود دارد. پزشک بر اساس شرح حال و در صورت نیاز معاینه یا آزمایش، علت را بررسی می‌کند.
عفونت ادراری چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک درباره نوع و مدت علائم، احتمال بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و سابقه عفونت سؤال می‌کند. بسته به شرایط، ممکن است آزمایش ادرار یا کشت ادرار درخواست شود. کشت می‌تواند به شناسایی باکتری و انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب کمک کند، به‌ویژه در بارداری، عفونت‌های عودکننده یا مواردی که درمان اولیه مؤثر نبوده است.
نمونه ادرار چگونه جمع‌آوری می‌شود؟
معمولاً از فرد خواسته می‌شود نمونه میانی ادرار را در ظرف استریل جمع کند؛ یعنی ابتدا کمی ادرار را در توالت دفع کند و سپس بخش میانی را در ظرف بریزد. برای کاهش احتمال آلودگی نمونه، دستورهای آزمایشگاه را دنبال کنید.
درمان عفونت ادراری در زنان
اگر پزشک عفونت باکتریایی را محتمل بداند یا تشخیص دهد، ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند. نوع و مدت درمان به شرایط فرد، محل عفونت، بارداری و در صورت وجود، نتیجه کشت بستگی دارد. دارو را مطابق دستور مصرف کنید و در صورت بروز عارضه یا بهتر نشدن علائم با پزشک تماس بگیرید.
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا استفاده از داروی باقی‌مانده دیگران خودداری کنید. نوشیدن مایعات کافی در صورت نداشتن محدودیت پزشکی می‌تواند به جلوگیری از کم‌آبی کمک کند، اما جایگزین درمان لازم نیست.
عفونت ادراری در بارداری
در بارداری، علائم ادراری باید زود بررسی شوند، زیرا عفونت درمان‌نشده ممکن است مشکلاتی برای مادر و بارداری ایجاد کند. همچنین ممکن است باکتری در ادرار وجود داشته باشد بدون آنکه علامتی ایجاد کند. پزشک درباره غربالگری با کشت ادرار و درمان در صورت نیاز تصمیم می‌گیرد. بدون مشورت پزشک، حتی داروهای بدون نسخه یا گیاهی مصرف نکنید.
چه عواملی احتمال عفونت ادراری را افزایش می‌دهند؟
در زنان، کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار می‌تواند رسیدن باکتری‌ها به مثانه را آسان‌تر کند. عوامل دیگری نیز ممکن است نقش داشته باشند:
- فعالیت جنسی و استفاده از برخی روش‌های پیشگیری مانند اسپرم‌کش‌ها
- بارداری و تغییرات پس از یائسگی
- سابقه عفونت ادراری مکرر
- سنگ یا مشکل در تخلیه مثانه، و استفاده از سوند ادراری
- برخی بیماری‌ها مانند دیابت
وجود این عوامل به معنی ابتلای قطعی نیست و افراد بدون این عوامل نیز ممکن است به عفونت دچار شوند.
چگونه می‌توان خطر عفونت ادراری را کاهش داد؟
- در طول روز به اندازه کافی مایعات بنوشید، مگر اینکه پزشک مصرف مایعات را محدود کرده باشد.
- ادرار را برای مدت طولانی نگه ندارید و هنگام دفع، برای تخلیه مثانه زمان کافی بگذارید.
- پس از استفاده از توالت، ناحیه را از جلو به عقب پاک کنید.
- از محصولات معطر یا تحریک‌کننده در ناحیه تناسلی پرهیز کنید.
- ادرار کردن پس از رابطه جنسی ممکن است به برخی افراد کمک کند، هرچند پیشگیری قطعی ایجاد نمی‌کند.
اگر عفونت‌ها تکرار می‌شوند، پزشک می‌تواند عوامل زمینه‌ای و راهکارهای مناسب را بررسی کند. مصرف خودسرانه دارو یا مکمل برای پیشگیری توصیه نمی‌شود.
پرسش‌های متداول
آیا عفونت ادراری بدون علامت هم وجود دارد؟
گاهی باکتری در ادرار دیده می‌شود، اما فرد علامتی ندارد. این وضعیت همیشه به درمان نیاز ندارد؛ بارداری و برخی اقدامات اورولوژی از مواردی هستند که بررسی و تصمیم‌گیری پزشکی در آن‌ها اهمیت دارد.
آیا عفونت ادراری از راه رابطه جنسی منتقل می‌شود؟
عفونت معمول مثانه اغلب یک عفونت مقاربتی محسوب نمی‌شود، اما رابطه جنسی می‌تواند احتمال ورود باکتری‌ها به مجرای ادرار را افزایش دهد. برخی عفونت‌های مقاربتی نیز سوزش ادرار ایجاد می‌کنند و به بررسی و درمان متفاوت نیاز دارند.
اگر علائم پس از شروع درمان بهتر نشوند چه باید کرد؟
اگر علائم بهتر نمی‌شوند یا بدتر می‌شوند، با پزشک تماس بگیرید؛ ممکن است بررسی مجدد یا آزمایش ادرار لازم باشد. در صورت تب، درد پهلو، استفراغ یا احساس بیماری شدید، منتظر نمانید و فوری مراجعه کنید.
آیا آب زغال‌اخته عفونت ادراری را درمان می‌کند؟
آب یا فرآورده‌های زغال‌اخته جایگزین تشخیص و درمان عفونت فعال نیستند. اثر آن‌ها در پیشگیری برای همه افراد یکسان و قطعی نیست؛ درباره مصرف مکمل‌ها، به‌خصوص در بارداری یا هنگام مصرف دارو، با پزشک مشورت کنید.
یادداشت: این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و انتخاب درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.
