زونا معمولاً با درد یا سوزش یک‌طرفه و سپس تاول‌های پوستی ظاهر می‌شود. با نشانه‌های زونا در زنان، وضعیت بارداری و موارد نیازمند مراجعه فوری آشنا شوید.
زونا یک بیماری ویروسی است که اغلب با درد، سوزش یا گزگز در یک سمت بدن آغاز می‌شود و سپس در همان ناحیه دانه‌ها و تاول‌های پوستی ظاهر می‌شوند. علائم زونا در زنان معمولاً تفاوت اساسی با سایر افراد ندارد، اما درگیری ناحیه تناسلی، بارداری یا شیردهی ممکن است پرسش‌های ویژه‌ای ایجاد کند. شناخت نشانه‌ها به مراجعه به‌موقع کمک می‌کند، هرچند تشخیص قطعی به بررسی پزشک نیاز دارد.
زونا چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
زونا در اثر فعال‌شدن دوباره ویروس آبله‌مرغان ایجاد می‌شود. این ویروس پس از ابتلا به آبله‌مرغان می‌تواند برای سال‌ها در سلول‌های عصبی غیرفعال بماند. دلیل فعال‌شدن آن همیشه مشخص نیست، اما افزایش سن و ضعف سیستم ایمنی از عوامل مرتبط با افزایش احتمال زونا هستند.
زونا معمولاً در مسیر یک عصب پوستی و در یک طرف بدن بروز می‌کند. ظاهر و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است و هر درد یا تاول پوستی الزاماً زونا نیست.
علائم زونا در زنان چیست؟
نشانه‌های اولیه پیش از تاول
در برخی افراد، چند روز پیش از ظاهرشدن ضایعات، احساس غیرمعمولی در یک ناحیه از پوست به وجود می‌آید. این نشانه‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد، سوزش یا گزگز در یک سمت بدن
- خارش یا حساسیت پوست، حتی هنگام تماس لباس
- احساس تیرکشیدن یا بی‌حسی در ناحیه درگیر
- گاهی سردرد، خستگی یا تب خفیف
گاهی درد پیش از بروز دانه‌ها با مشکلات دیگری اشتباه گرفته می‌شود. به‌ندرت نیز ممکن است درد مرتبط با زونا بدون ضایعه پوستی آشکار باشد؛ در چنین شرایطی ارزیابی پزشک اهمیت دارد.
دانه‌ها و تاول‌های پوستی
پس از شروع درد یا سوزش، معمولاً دانه‌هایی ظاهر می‌شوند که به تاول‌های کوچک و حاوی مایع تبدیل می‌شوند. این ضایعات اغلب به شکل نواری در یک سمت بدن دیده می‌شوند و معمولاً از خط وسط بدن عبور نمی‌کنند. تاول‌ها به‌تدریج خشک و دلمه می‌بندند و پوست طی چند هفته بهبود می‌یابد.
محل شایع درگیری، قفسه سینه یا شکم است، اما زونا می‌تواند پشت، صورت، گردن، اندام‌ها یا ناحیه تناسلی را نیز درگیر کند. در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که ضعف ایمنی دارند، ضایعات ممکن است گسترده‌تر یا ظاهرشان غیرمعمول باشد.
آیا زونا در ناحیه تناسلی زنان هم رخ می‌دهد؟
زونا گاهی می‌تواند پوست ناحیه تناسلی خارجی، باسن یا قسمت بالایی ران را درگیر کند. درد یا سوزش یک‌طرفه و سپس ظهور تاول‌ها از نشانه‌های احتمالی آن است. بااین‌حال، تاول یا زخم تناسلی علل دیگری نیز دارد و تبخال تناسلی یکی از بیماری‌هایی است که ممکن است با زونا اشتباه گرفته شود.
از روی ظاهر ضایعه همیشه نمی‌توان علت را با اطمینان تشخیص داد. پزشک ممکن است بر اساس معاینه و در صورت نیاز نمونه‌گیری از ضایعه، علت را بررسی کند. اگر تاول تناسلی دارید، به‌خصوص در بارداری یا همراه با درد شدید و مشکل ادرار، برای بررسی زودهنگام مراجعه کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر به زونا مشکوک هستید، بهتر است هرچه زودتر، به‌ویژه در چند روز نخست پس از ظاهرشدن دانه‌ها، با پزشک تماس بگیرید. درمان ضدویروسی در صورت مناسب‌بودن معمولاً هرچه زودتر آغاز شود، سودمندتر است؛ بااین‌حال، حتی اگر از شروع ضایعات چند روز گذشته باشد نیز مراجعه را کنار نگذارید.
نشانه‌های نیازمند بررسی فوری
- دانه یا درد روی صورت، اطراف چشم، نوک یا کنار بینی: درگیری چشم می‌تواند بینایی را تهدید کند و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
- درد یا تاول در گوش، کاهش شنوایی، سرگیجه یا ضعف یک سمت صورت: این علائم باید به‌سرعت بررسی شوند.
- ضعف سیستم ایمنی، ضایعات گسترده، تب بالا یا بدحالی قابل‌توجه: برای ارزیابی فوری با پزشک تماس بگیرید.
- سردرد شدید، گیجی، ضعف غیرمعمول یا مشکل در ادرارکردن: به‌ویژه همراه با ضایعات پوستی، نیازمند بررسی فوری است.
در صورت بارداری، وجود بیماری زمینه‌ای مهم یا مصرف داروهای تضعیف‌کننده ایمنی، حتی با علائم خفیف نیز زودتر با پزشک تماس بگیرید.
زونا در بارداری و شیردهی
بارداری
زونا در بارداری معمولاً مانند ابتلای نخستین مادر به آبله‌مرغان نیست و به‌طور معمول خطر مشابهی برای جنین ندارد. بااین‌حال، هرگونه ضایعه مشکوک باید بررسی شود تا تشخیص و نیاز به درمان مشخص شود.
اگر باردار هستید و با فرد مبتلا به آبله‌مرغان یا زونای فعال تماس داشته‌اید، به‌ویژه اگر از سابقه آبله‌مرغان یا ایمنی خود مطمئن نیستید، بدون تأخیر با پزشک یا ماما تماس بگیرید. ابتلای نخستین به آبله‌مرغان در بارداری می‌تواند مهم باشد و ممکن است به بررسی یا اقدام پیشگیرانه نیاز داشته باشد.
شیردهی
شیردهی در بسیاری از موارد زونا امکان‌پذیر است، اما نوزاد نباید با تاول‌ها تماس پیدا کند. اگر ضایعه روی پستان یا نزدیک ناحیه‌ای است که دهان نوزاد با آن تماس دارد، از آن پستان شیردهی نکنید و درباره دوشیدن شیر و امکان استفاده از آن با پزشک مشورت کنید. ضایعات دیگر را بپوشانید و پیش از تماس با نوزاد دست‌ها را بشویید.
زونا چگونه تشخیص داده و درمان می‌شود؟
پزشک اغلب با بررسی محل و شکل ضایعات و پرسیدن درباره درد و زمان شروع علائم به تشخیص می‌رسد. اگر ظاهر ضایعات غیرمعمول باشد یا تشخیص روشن نباشد، ممکن است از تاول نمونه بگیرد.
بسته به شرایط، پزشک ممکن است داروی ضدویروسی و راهکارهایی برای کنترل درد تجویز کند. انتخاب دارو و زمان مصرف آن به وضعیت فرد، محل درگیری، بیماری‌های زمینه‌ای و بارداری یا شیردهی بستگی دارد؛ از مصرف خودسرانه دارو، به‌ویژه در این شرایط، پرهیز کنید.
مراقبت از پوست در خانه
- ناحیه درگیر را تمیز و خشک نگه دارید و لباس گشاد بپوشید.
- تاول‌ها را نخارانید و نترکانید؛ این کار می‌تواند پوست را تحریک کند یا احتمال عفونت پوستی را افزایش دهد.
- در صورت امکان ضایعات را با پوشش تمیز و غیرچسبنده بپوشانید.
- برای تسکین ناراحتی می‌توانید از کمپرس خنک استفاده کنید؛ آن را ملایم روی پوست بگذارید.
- اگر قرمزی پوست گسترش یافت، ترشح چرکی ظاهر شد یا تب و درد بیشتر شد، با پزشک تماس بگیرید.
آیا زونا مسری است؟
فرد مبتلا به زونا می‌تواند ویروس را به فردی که نسبت به آبله‌مرغان ایمنی ندارد منتقل کند. فرد دریافت‌کننده ممکن است به آبله‌مرغان مبتلا شود، نه اینکه مستقیماً از تماس با بیمار زونا بگیرد. انتقال عمدتاً از تماس با مایع تاول‌ها رخ می‌دهد و در زونای گسترده، انتقال از راه تنفسی نیز ممکن است.
تا زمانی که همه تاول‌ها خشک و دلمه نبسته‌اند، ضایعات را بپوشانید، دست‌ها را مرتب بشویید و از تماس مستقیم ضایعات با دیگران خودداری کنید. به‌خصوص از تماس نزدیک با نوزادان، افراد دارای ضعف ایمنی و زنان بارداری که از ایمنی خود در برابر آبله‌مرغان مطمئن نیستند پرهیز کنید. اگر ضایعات قابل پوشاندن نیستند یا گسترده‌اند، درباره محدودیت تماس با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی زونا
بیشتر افراد بهبود می‌یابند، اما گاهی درد پس از برطرف‌شدن ضایعات باقی می‌ماند. به این وضعیت درد عصبی پس از زونا گفته می‌شود. احتمال آن با افزایش سن بیشتر است و شدت و مدت آن در افراد متفاوت است.
عفونت باکتریایی پوست و مشکلات چشمی یا شنوایی نیز از عوارض احتمالی هستند. مراجعه زودهنگام، به‌خصوص هنگام درگیری صورت یا چشم، برای کاهش احتمال پیامدهای جدی اهمیت دارد.
پیشگیری از زونا
واکسیناسیون می‌تواند احتمال زونا و برخی عوارض آن را کاهش دهد. شرایط توصیه واکسن، از جمله سن و وضعیت سیستم ایمنی، به دستورالعمل‌های محل زندگی و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. اگر باردار هستید، برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنید یا سیستم ایمنی ضعیفی دارید، درباره نوع واکسن و زمان مناسب آن با پزشک مشورت کنید.
پرسش‌های متداول
آیا زونا همیشه با تاول شروع می‌شود؟
خیر. در بسیاری از افراد درد، گزگز یا سوزش پیش از ظهور تاول‌ها آغاز می‌شود. به‌ندرت نیز ممکن است درد بدون ضایعه آشکار رخ دهد و تشخیص به بررسی پزشکی نیاز داشته باشد.
آیا زونا و تبخال تناسلی یک بیماری هستند؟
خیر. هر دو می‌توانند تاول ایجاد کنند، اما عامل ویروسی متفاوتی دارند. درگیری تناسلی ممکن است از روی ظاهر به‌تنهایی قابل تشخیص نباشد و پزشک در صورت نیاز نمونه‌گیری می‌کند.
زونا چقدر طول می‌کشد؟
ضایعات پوستی معمولاً طی چند هفته بهبود می‌یابند، اما زمان بهبود در افراد متفاوت است. گاهی درد پس از خوب‌شدن پوست ادامه پیدا می‌کند و نیاز به پیگیری دارد.
آیا ممکن است دوباره زونا بگیریم؟
بله، زونا می‌تواند دوباره رخ دهد. اگر ضایعات مشابه تکرار شدند، برای تشخیص علت و بررسی راه‌های پیشگیری با پزشک مشورت کنید.
یادداشت: این مطلب صرفاً آموزشی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای بررسی علائم و انتخاب مراقبت مناسب به پزشک مراجعه کنید.
