ویروس پاپیلومای انسانی عفونتی شایع است که اغلب علامتی ندارد. با راههای انتقال، غربالگری، واکسن و پیگیری آن آشنا شوید.
ویروس پاپیلومای انسانی یا اچپیوی (HPV) نام گروهی از ویروسهاست که میتوانند پوست و مخاط را آلوده کنند. عفونت با این ویروس بسیار شایع است و در بسیاری از افراد بدون علامت میماند. بیشتر عفونتها بهمرور با پاسخ سیستم ایمنی کنترل میشوند، اما ماندگاری بعضی انواع پرخطر میتواند باعث تغییرات سلولی و در مواردی سرطان شود.
شناخت تفاوت انواع ویروس، انجام غربالگری مناسب و استفاده از واکسن میتواند به پیشگیری از عوارض کمک کند. مثبت بودن آزمایش HPV بهتنهایی به معنی ابتلا به سرطان نیست.
بیماری HPV چیست؟
اچپیوی مجموعهای از ویروسها با انواع مختلف است. برخی انواع آن بیشتر با زگیل تناسلی و برخی دیگر با تغییرات پیشسرطانی و سرطان ارتباط دارند. عفونت میتواند در زنان و مردان رخ دهد و حتی زمانی که فرد هیچ علامتی ندارد، منتقل شود.
تفاوت انواع کمخطر و پرخطر HPV
- انواع کمخطر: بعضی از آنها باعث زگیل تناسلی میشوند و معمولاً با سرطان مرتبط نیستند.
- انواع پرخطر: ممکن است بدون ایجاد زگیل، در صورت ماندگاری عفونت باعث تغییرات سلولی شوند. این تغییرات در طول زمان میتوانند به سرطان، بهویژه سرطان دهانه رحم، منجر شوند.
وجود نوع پرخطر به این معنا نیست که فرد حتماً به سرطان مبتلا میشود. پیگیری مناسب به شناسایی و درمان بهموقع تغییرات سلولی کمک میکند.
علائم HPV چیست؟
بیشتر افراد مبتلا هیچ نشانه مشخصی ندارند. به همین دلیل، نبود علامت وجود عفونت را رد نمیکند. برخی انواع کمخطر ممکن است باعث ایجاد برجستگیهای کوچک یا زگیل در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد شوند. زگیلها ممکن است منفرد یا متعدد، صاف یا برجسته باشند.
انواع پرخطر معمولاً علامت آشکاری ایجاد نمیکنند. تغییرات دهانه رحم نیز ممکن است تا مدتها بدون نشانه باشند؛ بنابراین نباید برای انجام غربالگری منتظر بروز علائم ماند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده زائده یا زخم جدید در ناحیه تناسلی، خونریزی پس از رابطه جنسی، خونریزی غیرمعمول یا ترشحات غیرعادی و مداوم، برای بررسی به پزشک مراجعه کنید. این علائم علتهای گوناگونی دارند و بهتنهایی نشانه قطعی HPV یا سرطان نیستند.
HPV چگونه منتقل میشود؟
انتقال بیشتر از طریق تماس نزدیک پوست یا مخاط ناحیه تناسلی، از جمله هنگام رابطه واژینال، مقعدی یا دهانی اتفاق میافتد. دخول برای انتقال ضروری نیست و فرد بدون زگیل یا علامت نیز ممکن است ویروس را منتقل کند.
تشخیص HPV زمان دقیق انتقال یا هویت فرد انتقالدهنده را مشخص نمیکند. ویروس میتواند مدت طولانی بدون علامت باقی بماند؛ بنابراین نتیجه مثبت بهتنهایی نشانه رابطه جنسی اخیر یا خیانت نیست.
HPV چگونه تشخیص داده میشود؟
روش بررسی به شرایط فرد، محل ضایعه و هدف آزمایش بستگی دارد. زگیل تناسلی اغلب با معاینه تشخیص داده میشود، اما هر برجستگی تناسلی زگیل نیست و گاهی به بررسی بیشتری نیاز است.
تفاوت آزمایش HPV و پاپ اسمیر
- آزمایش HPV: وجود برخی انواع پرخطر ویروس را در نمونه دهانه رحم بررسی میکند.
- پاپ اسمیر: تغییرات غیرطبیعی سلولهای دهانه رحم را بررسی میکند؛ این تغییرات میتوانند با HPV مرتبط باشند.
بسته به سن، سابقه پزشکی و دستورالعمل محل زندگی، ممکن است یکی از این آزمایشها یا ترکیبی از آنها برای غربالگری پیشنهاد شود. آزمایش HPV دهانه رحم برای تشخیص زگیل تناسلی یا همه انواع HPV در همه نقاط بدن طراحی نشده است. همچنین آزمایش غربالگری معمول و تأییدشدهای برای تشخیص کلی HPV در مردان وجود ندارد.
نتیجه مثبت آزمایش HPV به چه معناست؟
نتیجه مثبت معمولاً نشاندهنده شناسایی نوعی HPV پرخطر در نمونه است، نه تشخیص سرطان. اقدام بعدی به نوع ویروس، نتیجه پاپ اسمیر، سن و سابقه آزمایشهای قبلی بستگی دارد. پزشک ممکن است تکرار آزمایش در زمان مشخص یا بررسی دقیقتر دهانه رحم با کولپوسکوپی را پیشنهاد کند. پیگیری توصیهشده را به تعویق نیندازید.
آیا HPV درمان دارد؟
در حال حاضر درمانی که خود ویروس را بهطور قطعی از بدن حذف کند وجود ندارد. با این حال، بسیاری از عفونتها بهمرور توسط سیستم ایمنی کنترل میشوند و مشکلات ناشی از ویروس قابل بررسی و درمان هستند.
- زگیل تناسلی: پزشک با توجه به محل و شرایط ضایعه ممکن است درمان موضعی یا روشهایی مانند سرمادرمانی را پیشنهاد کند. درمان زگیل لزوماً به معنی حذف کامل ویروس نیست و زگیل ممکن است دوباره ظاهر شود.
- تغییرات دهانه رحم: بسته به شدت تغییرات، ممکن است پیگیری، نمونهبرداری یا درمان بافت تغییریافته لازم باشد.
از داروهای زگیل معمولی، مواد سوزاننده یا درمانهای خانگی روی ناحیه تناسلی بدون نظر پزشک استفاده نکنید. هیچ مکمل یا داروی گیاهی حذف قطعی HPV را تضمین نمیکند.
پیشگیری از HPV و نقش واکسن
هیچ روشی خطر انتقال را بهطور کامل از بین نمیبرد، اما مجموعهای از اقدامات میتواند آن را کاهش دهد:
- واکسیناسیون: واکسن از عفونت با برخی انواع مهم HPV پیشگیری میکند و بیشترین اثر را پیش از مواجهه با ویروس دارد. واکسن عفونت موجود یا زگیل را درمان نمیکند.
- استفاده از کاندوم: خطر انتقال را کاهش میدهد، اما چون همه پوست ناحیه تناسلی را نمیپوشاند، محافظت کامل ایجاد نمیکند.
- غربالگری دهانه رحم: حتی پس از واکسیناسیون، غربالگری طبق برنامه توصیهشده همچنان اهمیت دارد؛ زیرا واکسن از همه انواع پرخطر محافظت نمیکند.
- ترک سیگار: سیگار با افزایش احتمال ماندگاری عفونت و تغییرات دهانه رحم مرتبط است؛ برای ترک آن میتوان از پزشک کمک گرفت.
چه کسانی میتوانند واکسن HPV دریافت کنند؟
واکسیناسیون معمولاً در سنین نوجوانی و پیش از شروع تماس جنسی توصیه میشود و در برخی افراد بزرگسال نیز بر اساس سن، سابقه واکسیناسیون و شرایط فردی قابل بررسی است. تعداد نوبتها و برنامه تزریق به سن شروع، وضعیت ایمنی و دستورالعملهای مربوط بستگی دارد. برای انتخاب برنامه مناسب با پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشورت کنید.
HPV در بارداری
بیشتر افراد مبتلا به HPV میتوانند بارداری و زایمان داشته باشند. اگر باردار هستید و آزمایش مثبت، زگیل یا سابقه تغییرات دهانه رحم دارید، موضوع را با پزشک خود مطرح کنید تا برنامه بررسی و پیگیری متناسب با شرایط شما تعیین شود. وجود HPV بهتنهایی معمولاً دلیل انجام سزارین نیست.
تزریق واکسن HPV معمولاً به بعد از بارداری موکول میشود. اگر پیش از اطلاع از بارداری واکسن دریافت کردهاید، موضوع را به پزشک اطلاع دهید؛ این اتفاق بهتنهایی معمولاً دلیلی برای پایان دادن به بارداری نیست.
پرسشهای متداول درباره HPV
آیا HPV همان زگیل تناسلی است؟
خیر. زگیل تناسلی یکی از پیامدهای احتمالی عفونت با بعضی انواع کمخطر HPV است. بسیاری از افراد مبتلا هرگز زگیل نمیزنند و انواع پرخطر معمولاً زگیل ایجاد نمیکنند.
آیا HPV همیشه به سرطان تبدیل میشود؟
خیر. بیشتر عفونتها بهمرور کنترل میشوند. نگرانی اصلی، ماندگاری برخی انواع پرخطر و ایجاد تغییرات سلولی در طول زمان است که با غربالگری و پیگیری میتوان آن را بررسی کرد.
آیا پس از نتیجه مثبت باید شریک جنسی هم آزمایش بدهد؟
برای شریک جنسی بدون علامت، معمولاً آزمایش روتین HPV توصیه نمیشود. در صورت وجود زگیل، زخم یا نگرانی، مراجعه برای معاینه مفید است. افرادی که دهانه رحم دارند نیز باید غربالگری معمول خود را طبق توصیه پزشک انجام دهند.
آیا بعد از ابتلا به HPV واکسن فایده دارد؟
ممکن است واکسن همچنان در برابر انواعی که فرد با آنها مواجه نشده محافظت ایجاد کند، اما عفونت فعلی را درمان نمیکند. مناسب بودن واکسن به سن، سابقه واکسیناسیون و شرایط فرد بستگی دارد.
یادداشت: این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشکی نیست. برای تفسیر آزمایش، بررسی علائم و تعیین برنامه پیگیری به پزشک مراجعه کنید.