واکسن گارداسیل به پیشگیری از عفونت با برخی انواع ویروس HPV و بیماریهای مرتبط با آن کمک میکند. در این راهنما با سن تزریق، تعداد دوزها، عوارض و نکات مهم واکسیناسیون آشنا میشوید.
واکسن گارداسیل یکی از واکسنهای پیشگیری از عفونت با برخی انواع ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. این ویروس از راه تماس نزدیک پوستی، از جمله تماس جنسی، منتقل میشود. بعضی انواع آن میتوانند باعث زگیل تناسلی شوند و برخی دیگر در ایجاد سرطان دهانه رحم و تعدادی از سرطانهای دیگر نقش دارند.
واکسیناسیون پیش از مواجهه با ویروس بیشترین فایده را دارد، اما برای بعضی افرادی که فعالیت جنسی را شروع کردهاند نیز میتواند مفید باشد. انتخاب زمان و برنامه تزریق به سن، وضعیت سلامت، سابقه واکسیناسیون و دستورالعملهای محل زندگی بستگی دارد.
واکسن گارداسیل چیست و از چه بیماریهایی پیشگیری میکند؟
گارداسیل به سیستم ایمنی کمک میکند در برابر انواع مشخصی از HPV آمادگی دفاعی پیدا کند. بسته به نوع واکسن، این محافظت میتواند خطر ابتلا به زگیل تناسلی و ضایعات پیشسرطانی یا سرطانهای مرتبط با انواع HPV موجود در واکسن را کاهش دهد. این سرطانها میتوانند دهانه رحم، مقعد و برخی نواحی دیگر را درگیر کنند.
گارداسیل واکسن پیشگیری است، نه درمان. اگر فرد در زمان تزریق به نوعی از HPV مبتلا باشد، واکسن عفونت موجود یا زگیل و ضایعات ناشی از آن را درمان نمیکند؛ با این حال ممکن است در برابر انواع دیگری که هنوز با آنها مواجه نشده است محافظت ایجاد کند.
تفاوت گارداسیل چهارظرفیتی و نهظرفیتی
گارداسیل چهارظرفیتی در برابر چهار نوع HPV و گارداسیل نهظرفیتی در برابر نه نوع محافظت ایجاد میکند. هر دو نوع، انواع مرتبط با بخش زیادی از موارد زگیل تناسلی و نیز برخی انواع پرخطر مرتبط با سرطان را پوشش میدهند. نوع نهظرفیتی انواع پرخطر بیشتری را پوشش میدهد، اما هیچیک از همه انواع HPV پیشگیری نمیکند.
دسترسی به انواع واکسن بسته به محل زندگی و زمان متفاوت است. اگر قبلاً بخشی از دوره واکسن را دریافت کردهاید و همان نوع در دسترس نیست، برای انتخاب واکسن و تکمیل دوره با مرکز واکسیناسیون یا پزشک مشورت کنید.
واکسن گارداسیل برای چه کسانی مناسب است؟
واکسیناسیون HPV فقط مخصوص زنان نیست و میتواند برای همه افراد واجد شرایط، از جمله پسران و مردان، مفید باشد. توصیههای زیر چارچوبی عمومی هستند و ممکن است برنامه رسمی کشورها متفاوت باشد:
- کودکان و نوجوانان: واکسیناسیون معمولاً در سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی توصیه میشود و در برخی برنامهها میتواند از ۹ سالگی آغاز شود.
- نوجوانان و جوانان واکسینهنشده: واکسیناسیون جبرانی معمولاً تا ۲۶ سالگی توصیه میشود.
- بزرگسالان ۲۷ تا ۴۵ سال: واکسیناسیون برای همه افراد این گروه بهطور معمول توصیه نمیشود، اما برخی ممکن است پس از گفتوگو با پزشک و بررسی احتمال مواجهه جدید با HPV از آن سود ببرند.
شروع رابطه جنسی به معنی بیفایده بودن واکسن نیست. با این حال، احتمال مواجهه قبلی با برخی انواع ویروس ممکن است فایده واکسن را کاهش دهد. درباره سنین بالاتر از محدوده مجاز واکسن در محل زندگی نیز باید به تأییدیه و دستورالعملهای محلی توجه کرد.
تعداد دوزهای گارداسیل و فاصله تزریق چقدر است؟
برنامه تزریق به سن در زمان دریافت نخستین دوز و وضعیت سیستم ایمنی بستگی دارد. برنامههای زیر رایج هستند، اما مرکز واکسیناسیون باید نوع واکسن، حداقل فاصلهها و دستورالعمل محلی را بررسی کند:
- شروع پیش از ۱۵ سالگی: معمولاً دو دوز با فاصله حدود ۶ تا ۱۲ ماه تزریق میشود. اگر دو دوز با فاصله کمتر از ۵ ماه دریافت شوند، معمولاً دوز سوم لازم است.
- شروع از ۱۵ سالگی به بعد: معمولاً سه دوز در زمان شروع، ۱ تا ۲ ماه بعد و حدود ۶ ماه پس از دوز اول تزریق میشود.
- برخی افراد با نقص ایمنی: معمولاً حتی اگر واکسیناسیون را در سن پایینتر آغاز کرده باشند، به سه دوز نیاز دارند. پزشک بر اساس شرایط فرد برنامه را مشخص میکند.
برخی کشورها برای گروههای مشخص برنامههای متفاوت، از جمله تکدوزی، دارند. بنابراین پیش از تزریق، برنامه معتبر مرکز ارائهدهنده واکسن را بررسی کنید.
اگر تزریق یک دوز به تأخیر بیفتد چه کنیم؟
اگر فاصله میان دوزها بیشتر از زمان برنامهریزیشده شده است، معمولاً نیازی به شروع دوباره دوره نیست. برای دریافت دوز باقیمانده و بررسی فاصلههای لازم با مرکز واکسیناسیون تماس بگیرید و کارت یا سوابق تزریق قبلی را همراه داشته باشید.
عوارض احتمالی واکسن گارداسیل
بیشتر عوارض گزارششده خفیف و گذرا هستند. واکنش افراد متفاوت است و ممکن است هیچیک از این علائم را تجربه نکنند:
- درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق؛
- سردرد، خستگی، تب خفیف یا حالت تهوع؛
- سرگیجه یا غش، بهویژه در نوجوانان، که میتواند پس از هر تزریقی رخ دهد.
برای کاهش خطر آسیب ناشی از غش، معمولاً توصیه میشود فرد هنگام تزریق نشسته یا درازکش باشد و حدود ۱۵ دقیقه پس از آن تحت نظر بماند. اگر علائم ادامه پیدا کردند یا نگرانکننده بودند، با پزشک تماس بگیرید.
چه زمانی باید کمک فوری بگیریم؟
واکنش حساسیتی شدید نادر است، اما اگر پس از تزریق علائمی مانند دشواری تنفس، تورم صورت یا گلو، ضعف شدید یا غش همراه با علائم حساسیت ایجاد شد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
چه کسانی باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند؟
- افرادی که پس از دوز قبلی واکسن HPV یا تماس با یکی از اجزای واکسن، از جمله مخمر، واکنش حساسیتی شدید داشتهاند؛
- افرادی که در زمان مراجعه بیماری متوسط تا شدید دارند؛ ممکن است لازم باشد تزریق تا بهبود به تعویق بیفتد؛
- افرادی که نقص ایمنی دارند یا داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند؛ زیرا تعداد دوزها و پاسخ ایمنی ممکن است متفاوت باشد؛
- افراد باردار یا کسانی که احتمال بارداری میدهند.
پیش از تزریق، سابقه حساسیت، بیماریها، داروهای مصرفی و سوابق واکسیناسیون خود را به فرد ارائهدهنده واکسن اطلاع دهید.
گارداسیل در بارداری و شیردهی
تزریق واکسن HPV در دوران بارداری توصیه نمیشود و دوزهای باقیمانده معمولاً به بعد از پایان بارداری موکول میشوند. اگر فردی پیش از اطلاع از بارداری واکسن دریافت کرده باشد، این موضوع بهتنهایی دلیلی برای پایان دادن به بارداری نیست؛ بهتر است موضوع را با پزشک خود مطرح کند.
واکسیناسیون HPV در دوران شیردهی معمولاً قابل انجام است. با این حال، برای بررسی شرایط فردی و برنامه تزریق با پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشورت کنید.
آیا پس از واکسن همچنان به غربالگری دهانه رحم نیاز است؟
بله. واکسن از همه انواع پرخطر HPV پیشگیری نمیکند و ممکن است فرد پیش از واکسیناسیون در معرض ویروس قرار گرفته باشد. بنابراین افراد دارای دهانه رحم باید حتی پس از تکمیل واکسیناسیون، غربالگری را طبق توصیه پزشک و برنامه مناسب سن و شرایط خود ادامه دهند. این غربالگری ممکن است شامل آزمایش HPV، پاپ اسمیر یا هر دو باشد.
استفاده از کاندوم نیز میتواند خطر انتقال HPV و برخی عفونتهای آمیزشی را کاهش دهد، اما بهدلیل احتمال تماس با پوست نواحی پوششدادهنشده، محافظت کامل ایجاد نمیکند.
پیش از تزریق گارداسیل به چه نکاتی توجه کنیم؟
- برای تصمیمگیری درباره واکسیناسیون، معمولاً انجام آزمایش HPV یا پاپ اسمیر پیش از تزریق لازم نیست، مگر اینکه پزشک به دلیل دیگری آن را توصیه کند.
- واکسیناسیون را در مرکز معتبر انجام دهید و از نگهداری و جابهجایی مناسب واکسن طبق دستور تولیدکننده اطمینان حاصل کنید.
- نام واکسن، تاریخ تزریق و شماره نوبت را در کارت یا پرونده واکسیناسیون ثبت و نگهداری کنید.
- هزینه واکسن به نوع، محل ارائه و پوشش بیمه بستگی دارد؛ پیش از مراجعه از مرکز مربوطه پرسوجو کنید.
پرسشهای متداول درباره واکسن گارداسیل
آیا با وجود ابتلا به HPV یا زگیل تناسلی میتوان واکسن زد؟
در بسیاری از موارد میتوان پس از مشورت با پزشک واکسینه شد. واکسن عفونت یا زگیل موجود را درمان نمیکند، اما ممکن است در برابر انواع دیگری از ویروس که فرد هنوز به آنها مبتلا نشده است محافظت ایجاد کند.
آیا مردان هم به واکسن گارداسیل نیاز دارند؟
مردان نیز ممکن است به HPV و بیماریهای مرتبط با آن مبتلا شوند. واکسن برای مردان واجد شرایط میتواند در پیشگیری از برخی از این بیماریها مفید باشد.
آیا گارداسیل باعث ناباروری میشود؟
شواهد موجود رابطهای میان واکسن HPV و ناباروری نشان ندادهاند. اگر درباره باروری یا سابقه پزشکی خود نگرانی دارید، آن را با پزشک مطرح کنید.
آیا واکسن گارداسیل عفونت HPV را درمان میکند؟
خیر. هدف واکسن پیشگیری از عفونتهای جدید با انواع تحت پوشش است و جایگزین بررسی یا درمان زگیل و ضایعات موجود نمیشود.
آیا پس از تکمیل دوره واکسن، دوز یادآور لازم است؟
برای افرادی که دوره توصیهشده را کامل کردهاند، دوز یادآور بهطور معمول توصیه نمیشود. اگر درباره کامل بودن دوره خود تردید دارید، سوابق تزریق را به پزشک یا مرکز واکسیناسیون نشان دهید.
یادداشت: این مطلب صرفاً آموزشی است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشکی نیست. برای انتخاب واکسن و برنامه مناسب تزریق، شرایط خود را با پزشک بررسی کنید.