کیست تخمدان کیسهای حاوی مایع یا مواد دیگر است که درون تخمدان یا روی سطح آن تشکیل میشود. کیستهای تخمدان بسیار شایع هستند و بسیاری از آنها در جریان طبیعی تخمکگذاری ایجاد میشوند.
بیشتر کیستهای تخمدان کوچک، خوشخیم و بدون علامت هستند و ممکن است پس از چند هفته یا چند ماه، بدون نیاز به درمان از بین بروند. با این حال، بعضی کیستها به دلیل اندازه، محل قرارگیری، خونریزی، پارگی یا پیچخوردگی تخمدان میتوانند علائمی ایجاد کنند.
وجود یک یا چند مورد از علائم زیر بهتنهایی به معنای ابتلا به کیست تخمدان نیست؛ زیرا بیماریهای دیگری نیز میتوانند نشانههای مشابهی داشته باشند. تشخیص قطعی باید توسط پزشک و معمولاً با سونوگرافی انجام شود.
شایعترین علائم کیست تخمدان
شدت و نوع علائم به اندازه، نوع و محل کیست بستگی دارد. برخی افراد تنها احساس سنگینی خفیف دارند و برخی دیگر ممکن است درد شدید را تجربه کنند.
- درد در قسمت پایین شکم یا ناحیه لگن
- احساس فشار، سنگینی یا پری در یک سمت لگن
- نفخ یا بزرگ و متورم به نظر رسیدن شکم
- درد هنگام رابطه جنسی
- درد هنگام قاعدگی یا تخمکگذاری
- تغییر در نظم یا شدت خونریزی قاعدگی
- احساس پری سریع پس از خوردن مقدار کمی غذا
- تکرر ادرار یا احساس نیاز فوری به دفع ادرار
- دشواری در تخلیه کامل مثانه یا روده
- درد مبهم در کمر یا رانها
درد کیست تخمدان چگونه است؟
درد ناشی از کیست ممکن است مبهم، سنگین، تیرکشنده یا تیز باشد. این درد معمولاً در پایین شکم یا یک سمت لگن احساس میشود و ممکن است دائمی باشد یا بهصورت دورهای ایجاد شود.
بعضی افراد هنگام فعالیت بدنی، رابطه جنسی، دفع ادرار یا مدفوع درد بیشتری احساس میکنند. درد ناگهانی و شدید با درد خفیف و دورهای تفاوت دارد و ممکن است نشاندهنده پارگی کیست یا پیچخوردگی تخمدان باشد.
تأثیر کیست تخمدان بر قاعدگی
بعضی کیستهای تخمدان میتوانند با تغییرات چرخه قاعدگی همراه باشند؛ با این حال، بسیاری از افراد مبتلا هیچ تغییری در پریود خود مشاهده نمیکنند.
تغییرات احتمالی قاعدگی عبارتاند از:
- جلو یا عقب افتادن زمان قاعدگی
- خونریزی شدیدتر یا سبکتر از حالت معمول
- طولانی شدن دوره قاعدگی
- لکهبینی یا خونریزی غیرعادی بین دورهها
- افزایش درد و گرفتگی هنگام پریود
خونریزی غیرعادی همیشه باید بررسی شود؛ زیرا ممکن است علت آن کیست تخمدان نباشد و به مشکل دیگری مربوط باشد.
علائم پارگی کیست تخمدان
گاهی دیواره کیست پاره میشود و محتویات آن وارد فضای لگن میشود. پارگی کیست ممکن است بدون علامت باشد یا درد ناگهانی ایجاد کند.
- درد ناگهانی و شدید در یک سمت شکم یا لگن
- درد ایجادشده پس از ورزش، فعالیت شدید یا رابطه جنسی
- احساس ضعف، سرگیجه یا سبکی سر
- تهوع یا استفراغ
- خونریزی یا لکهبینی غیرعادی
- افزایش ضربان قلب یا تنفس سریع
در صورت درد شدید، ضعف، سرگیجه یا احساس غش باید سریعاً به مرکز درمانی مراجعه شود؛ زیرا پارگی بعضی کیستها میتواند موجب خونریزی داخلی شود.
علائم پیچخوردگی تخمدان
کیستهای بزرگ ممکن است وزن تخمدان را افزایش دهند و باعث چرخیدن آن به دور بافتهای نگهدارنده شوند. این وضعیت پیچخوردگی تخمدان نام دارد و میتواند جریان خون تخمدان را کاهش دهد.
- درد ناگهانی و شدید در یک سمت لگن
- درد متناوبی که قطع میشود و دوباره بازمیگردد
- تهوع و استفراغ
- حساسیت شدید شکم به لمس
- ضعف یا احساس ناخوشی شدید
پیچخوردگی تخمدان یک وضعیت اورژانسی است و برای حفظ عملکرد تخمدان باید بدون تأخیر بررسی شود.
علائم کیست تخمدان در یائسگی
ایجاد کیست پس از یائسگی کمتر از دوران باروری است. بیشتر کیستها همچنان خوشخیم هستند؛ اما به دلیل افزایش نسبی احتمال بدخیمی با بالا رفتن سن، بررسی دقیقتری لازم است.
درد یا فشار لگنی، نفخ مداوم، احساس سیری زودرس، تکرر ادرار و خونریزی واژینال پس از یائسگی باید توسط متخصص زنان بررسی شوند.
تفاوت کیست تخمدان و تنبلی تخمدان
کیست تخمدان و سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS یکسان نیستند. کیست تخمدان معمولاً یک یا چند کیسه مشخص در تخمدان است؛ اما تنبلی تخمدان یک اختلال هورمونی است که ممکن است با بینظمی قاعدگی، افزایش موهای زائد، جوش، اختلال تخمکگذاری و دشواری در بارداری همراه باشد.
وجود کیست در سونوگرافی بهتنهایی برای تشخیص تنبلی تخمدان کافی نیست. پزشک برای تشخیص PCOS علائم، چرخه قاعدگی، معاینه و آزمایشهای هورمونی را نیز بررسی میکند.
کیست تخمدان چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ابتدا درباره محل و شدت درد، زمان شروع علائم، چرخه قاعدگی، داروهای مصرفی، احتمال بارداری و سابقه بیماریها سؤال میکند.
بررسیهای تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- معاینه شکم و لگن
- سونوگرافی شکمی یا واژینال
- آزمایش بارداری
- آزمایش خون در موارد لازم
- تکرار سونوگرافی برای بررسی تغییر اندازه یا ظاهر کیست
- تصویربرداری یا بررسیهای تکمیلی در موارد خاص
سونوگرافی میتواند اندازه، محل و ظاهر کیست را نشان دهد و مشخص کند که محتویات آن مایع، جامد یا ترکیبی است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت تکرار یا ادامه داشتن علائم زیر، بهتر است برای بررسی به متخصص زنان مراجعه کنید:
- درد مداوم یا تکرارشونده لگن
- نفخ یا احساس فشار مداوم در شکم
- تغییر جدید و غیرعادی در قاعدگی
- درد هنگام رابطه جنسی
- تکرر ادرار یا مشکل در تخلیه مثانه
- احساس سیری زودرس یا کاهش اشتها
- خونریزی واژینال پس از یائسگی
- مشکل در باردار شدن
چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری به اورژانس یا مرکز درمانی ضروری است:
- درد ناگهانی و بسیار شدید شکم یا لگن
- درد شکم همراه با تهوع و استفراغ
- تب همراه با درد لگن
- سرگیجه، ضعف شدید یا بیهوشی
- تنفس سریع، رنگپریدگی یا تعریق سرد
- خونریزی شدید یا غیرقابلکنترل
روش درمان کیست تخمدان
درمان کیست بر اساس سن، علائم، اندازه و ظاهر کیست، وضعیت یائسگی و احتمال بارداری انتخاب میشود. همه کیستها نیاز به دارو یا جراحی ندارند.
در بسیاری از موارد، پزشک توصیه میکند پس از مدتی سونوگرافی تکرار شود تا مشخص شود کیست کوچک شده یا از بین رفته است.
- پیگیری و تکرار سونوگرافی
- استفاده از داروهای کنترل درد با نظر پزشک
- درمان بیماری زمینهای مانند اندومتریوز
- جراحی برای کیستهای بزرگ، ماندگار یا علامتدار
- بررسی تخصصی کیستهایی با ظاهر غیرمعمول
از مصرف خودسرانه داروهای هورمونی، گیاهی یا مکملها برای درمان کیست تخمدان خودداری کنید.
آیا کیست تخمدان باعث ناباروری میشود؟
بیشتر کیستهای تخمدان تأثیری بر باروری ندارند. با این حال، بعضی بیماریهای زمینهای مانند اندومتریوز یا سندرم تخمدان پلیکیستیک میتوانند تخمکگذاری یا باروری را تحت تأثیر قرار دهند.
اگر فردی مبتلا به کیست تخمدان قصد بارداری دارد، باید نوع کیست، ذخیره تخمدان و روش درمان احتمالی با متخصص زنان بررسی شود.
جمعبندی
بیشتر کیستهای تخمدان بدون علامت و خوشخیم هستند؛ اما درد لگن، نفخ، اختلال قاعدگی، تکرر ادرار یا درد هنگام رابطه جنسی میتوانند از علائم احتمالی آن باشند.
درد ناگهانی و شدید، تهوع و استفراغ، ضعف، سرگیجه یا خونریزی شدید ممکن است نشاندهنده پارگی کیست یا پیچخوردگی تخمدان باشند و به بررسی فوری پزشکی نیاز دارند.
توجه: این مقاله صرفاً برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
